Thanh tra Chính phủ vừa chỉ ra hàng loạt sai phạm tại Hà Nội khi nhiều dự án khu đô thị lớn không dành đủ diện tích đất để phát triển nhà ở xã hội theo quy định, gây lãng phí nguồn lực đất đai nghiêm trọng.
Trong kết luận thanh tra mới nhất về công tác quản lý đất đai và quy hoạch xây dựng tại Thủ đô, Thanh tra Chính phủ cho biết trong giai đoạn từ năm 2011 đến 2022, có 8 dự án khu đô thị và nhà ở quy mô từ 10 ha trở lên nhưng khi phê duyệt quy hoạch đã không dành đủ 20% quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội.
Theo báo cáo, trong số các dự án vi phạm, có 4 dự án được thành phố cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% để bố trí xây dựng nhà ở xã hội ở địa điểm khác. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, UBND thành phố vẫn chưa thực hiện việc bố trí quỹ đất thay thế này. Ngoài ra, 3 dự án khác dù có quy mô lớn nhưng diện tích đất dành cho nhà ở giá rẻ vẫn bị thiếu hụt đáng kể so với yêu cầu pháp lý.
Một trường hợp điển hình được nhắc đến là dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương tại khu đô thị Xuân Phương. Dự án này ban đầu được phê duyệt là nhà ở thương mại, nhưng sau đó lại bị điều chỉnh đưa vào quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội. Thanh tra Chính phủ xác định việc điều chỉnh này là sai mục tiêu đầu tư và không đúng với quy hoạch chi tiết đã được duyệt trước đó.
Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra rằng, từ năm 2011 đến giữa năm 2019, Hà Nội chưa đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng vốn ngân sách tại 10 dự án dù đã có sẵn đất. Trong khi đó, số tiền thu được từ các chủ đầu tư nộp thay cho quỹ đất 20% là rất lớn nhưng chưa được sử dụng hiệu quả, dẫn đến tình trạng đất đai bị bỏ hoang, gây lãng phí trong khi người dân đang rất khát nhà ở.
Với quy mô dân số hơn 8,4 triệu người và lượng lớn lao động thu nhập thấp, nhu cầu về nhà ở xã hội tại Hà Nội hiện nay là cực kỳ lớn. Việc các dự án đô thị không tuân thủ quy định về quỹ đất đã trực tiếp làm chậm tiến độ tiếp cận nhà ở của các đối tượng chính sách và người nghèo đô thị.
Để xử lý dứt điểm các tồn tại này, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Hà Nội phải rà soát và bố trí đủ đất để xây dựng nhà ở xã hội cho 15 dự án ngay trong năm 2026. Thành phố cần có biện pháp mạnh, yêu cầu các chủ đầu tư sớm triển khai xây dựng nhà ở trên phần đất 20% theo đúng cam kết. Nếu đơn vị nào không thực hiện, thành phố phải kiên quyết thu hồi đất để giao cho đơn vị khác có năng lực hơn.
Riêng với dự án tại Xuân Phương, các cơ quan chức năng yêu cầu phải rà soát để trả lại quỹ đất đúng mục đích hoặc tìm vị trí thay thế phù hợp để xây dựng nhà ở xã hội cho người dân.
Theo quy định của Luật Nhà ở, nhà ở xã hội là sản phẩm có sự hỗ trợ của Nhà nước để có mức giá thấp hơn nhà ở thương mại. Việc quản lý chặt chẽ quỹ đất tại các khu đô thị lớn chính là giải pháp then chốt để Hà Nội đạt được mục tiêu hoàn thành 18.700 căn hộ trong năm 2026 này.