Sự xuất hiện của cơ chế thủ tục đặc thù trong Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm điểm nghẽn thủ tục hành chính kéo dài nhiều năm qua, tạo bệ phóng giúp nguồn cung nhà ở giá rẻ bứt phá đáp ứng nhu cầu khổng lồ của người dân.
Theo đánh giá từ các cơ quan quản lý và chuyên gia kinh tế, nút thắt lớn nhất khiến nguồn cung nhà ở xã hội tăng trưởng chậm chạp trong suốt thời gian qua không nằm ở sức hút thị trường mà chính là quá trình chuẩn bị đầu tư bị kéo dài lê thê. Dù Chính phủ đã ban hành hàng loạt chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và quỹ đất, một dự án thực tế vẫn phải vật lộn qua quá nhiều bước thủ tục tuần tự từ lựa chọn chủ đầu tư, lập quy hoạch chi tiết đến thẩm định và xin cấp phép xây dựng, khiến thời gian ngâm hồ sơ kéo dài đến vài năm trước khi có thể đặt viên gạch khởi công đầu tiên.
Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được đưa ra lấy ý kiến đã mang đến tư duy quản lý mới khi cho phép thực hiện đồng thời nhiều bước thủ tục thay vì phải đợi xong khâu này mới nhảy sang khâu khác. Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền có thể chấp thuận chủ trương đầu tư đi kèm giao chủ đầu tư cho dự án nhà ở xã hội mà không cần trải qua quy trình đấu giá, đấu thầu phức tạp như bất động sản thương mại. Đáng chú ý, quy hoạch chi tiết cũng được phép lập song song với quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu, đồng thời bỏ qua bước lập và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết. Việc cắt bỏ các khâu trung gian này được các doanh nghiệp xây dựng đánh giá là cú hích lớn giúp tiết kiệm tới nhiều tháng trời ở giai đoạn chuẩn bị ban đầu.
Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đang thiết kế một cơ chế thủ tục đặc thù cho nhà ở xã hội.
Không dừng lại ở khâu chuẩn bị, dự thảo luật mới còn tạo bước ngoặt lớn khi tối ưu hóa quá trình triển khai thi công công trình. Đối với các dự án sử dụng thiết kế mẫu hoặc thiết kế điển hình đã được cơ quan nhà nước thẩm định và công bố phù hợp quy hoạch, chủ đầu tư sẽ được miễn hoàn toàn thủ tục thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi tại cơ quan chuyên môn cũng như miễn giấy phép xây dựng. Thay vì tham gia kiểm soát tiền kiểm quá sâu, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ chuyển sang vai trò hậu kiểm, chỉ tiến hành kiểm tra kết quả nghiệm thu trước khi công trình đưa vào vận hành, qua đó nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư nhưng giảm thiểu tối đa phiền hà hành chính.
Đặc biệt, cơ chế "luồng xanh" thông thoáng này không chỉ bó hẹp ở phân khúc nhà ở xã hội hay nhà ở cho lực lượng vũ trang mà còn được mở rộng sang cả các dự án nhà ở thương mại giá phù hợp và nhà ở cho thuê. Tính đến giữa năm 2026, dù cả nước đã có hàng trăm dự án được triển khai nhưng tiến độ thực hiện giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều do vướng mắc pháp lý và giải phóng mặt bằng. Do đó, việc thể chế hóa cơ chế đặc thù ngay trong luật được xem là giải pháp mang tính gốc rễ, giúp giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp, tạo động lực thu hút các nguồn lực xã hội hóa tham gia phát triển phân khúc nhà ở giá bình dân và hiện thực hóa mục tiêu hoàn thành ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030.