Trong bối cảnh giá bất động sản tại các đô thị lớn liên tục leo thang và vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân, việc chuyển dịch chiến lược sang phát triển nhà ở xã hội dạng cho thuê đang trở thành chiếc phao cứu sinh giải tỏa áp lực an cư cho hàng triệu gia đình trẻ và người lao động thu nhập thấp.
Tại các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội và TP.HCM, thị trường bất động sản đang chứng kiến một nghịch lý kéo dài khi nguồn cung căn hộ vừa túi tiền gần như biến mất, nhường chỗ cho các dự án thuộc phân khúc trung và cao cấp. Thực trạng này khiến giấc mơ sở hữu một ngôi nhà của người lao động ngày càng trở nên xa vời, buộc họ phải trích một phần lớn thu nhập hàng tháng cho chi phí thuê trọ bấp bênh. Trước áp lực đó, định hướng chiến lược đến năm 2030 coi nhà ở cho thuê là trụ cột cốt lõi tại các đô thị lớn và khu công nghiệp đã đánh dấu bước chuyển chuyển căn bản trong tư duy làm chính sách, thay vì đặt nặng mục tiêu sở hữu, Nhà nước tập trung bảo đảm quyền có chỗ ở ổn định cho người dân.
Dưới góc nhìn của các chuyên gia nghiên cứu thị trường, việc giá nhà tăng phi mã bắt nguồn từ sự lệch pha cung cầu, chi phí quỹ đất cao và tâm lý thâm căn cố đế coi bất động sản là tài sản tích lũy. Đối với nhóm đối tượng có thu nhập trung bình thấp, việc phải tích lũy hoặc vay mượn một khoản tiền lớn ngay từ đầu để mua nhà là điều bất khả thi. Do đó, mô hình nhà ở xã hội (NƠXH) cho thuê với mức giá vừa phải, trả theo tháng được xem là giải pháp trúng và đúng, giúp người dân giảm tải gánh nặng tài chính đầu tư ban đầu mà vẫn có được không gian sống an toàn, văn minh.
Khu nhà ở xã hội Phú Lãm (phường Phú Lương, TP Hà Nội).
Hiệu quả mang tính nhân văn của mô hình này đã được minh chứng rõ nét qua câu chuyện của những hộ gia đình đang trực tiếp thụ hưởng chính sách. Tại một số dự án tiêu biểu như Khu NƠXH Phú Lãm ở Hà Nội, người dân không chỉ được tiếp cận không gian sống khang trang với mức chi phí phù hợp với thu nhập, mà còn được hưởng chính sách nhân văn khi có thể mua lại căn hộ sau 5 năm thuê. Sự ổn định về mặt chỗ ở giúp các gia đình thoát khỏi cảnh bị động khi chủ nhà trọ tăng giá hoặc đòi lại phòng, từ đó tạo tâm lý an tâm để con cái học hành và bố mẹ tập trung cống hiến cho công việc.
Tuy nhiên, để phân khúc này thực sự phát triển bền vững và hấp dẫn các nguồn lực xã hội, giới chuyên gia bất động sản cho rằng cần phải có những cơ chế ưu đãi đủ mạnh. Nhà nước cần thể hiện rõ vai trò kiến tạo thông qua việc dành riêng quỹ đất sạch tại các vùng ven đô hoặc cạnh các khu chế xuất, đồng thời áp dụng chính sách giảm thuế, hỗ trợ tín dụng và cắt giảm thủ tục hành chính để khuyến khích các doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở cho thuê dài hạn. Hợp đồng cho thuê cũng cần được thiết kế mang tính cam kết lâu dài, giúp người dân xóa bỏ rào cản tâm lý e ngại nhà thuê chỉ là chỗ ở tạm bợ.
Một trong những yêu cầu mới đặt ra cho NƠXH cho thuê là không chỉ dừng lại ở việc cung cấp những bốn bức tường giá rẻ, mà phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái chỗ ở toàn diện. Người lao động cần một môi trường sống được kết nối hạ tầng giao thông thuận tiện, đi kèm đầy đủ các dịch vụ thiết yếu từ trường học, trạm y tế cho đến không gian sinh hoạt cộng đồng. Chỉ khi chất lượng sống được đảm bảo đồng bộ, mô hình nhà cho thuê mới có thể giữ chân nguồn nhân lực và thúc đẩy sự phát triển đô thị một cách lành mạnh.
Bên cạnh đó, bài toán quản lý và giám sát cũng cần được hiện đại hóa bằng cách ứng dụng công nghệ số vào vận hành. Việc số hóa toàn bộ dữ liệu người thuê, quản lý hợp đồng công khai và kiểm soát giá thuê trực tuyến sẽ là công cụ hữu hiệu giúp các cơ quan quản lý ngăn chặn triệt để tình trạng trục lợi chính sách, cho thuê lại sai quy định hoặc phân bổ không đúng đối tượng. Dù việc thay đổi quan niệm về sở hữu nhà đất của người dân cần có thời gian, nhưng việc xác lập NƠXH cho thuê làm trụ cột chiến lược rõ ràng đang mở ra một chương mới nhân văn, thực tế và bền vững cho bài toán an sinh xã hội.
Theo báo Quân đội Nhân dân