Bộ Xây dựng vừa ban hành các quy định mới nhằm minh bạch hóa toàn bộ quy trình từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến ký hợp đồng mua bán, nhằm đảm bảo nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang đến đúng tay đối tượng thụ hưởng.
Trước những diễn biến phức tạp về việc trục lợi chính sách, các quy định mới được kỳ vọng sẽ trở thành rào cản ngăn chặn những hành vi đầu cơ, "lách luật" để sở hữu nhà ở giá rẻ.
Đối với các dự án nhà ở xã hội (NOXH) đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách, người dân sẽ nộp hồ sơ trực tiếp cho chủ đầu tư. Quy định nêu rõ, mỗi cá nhân hoặc hộ gia đình chỉ được phép đăng ký tại một dự án duy nhất trong cùng một thời điểm. Sau khi kết thúc nhận hồ sơ, chủ đầu tư có 10 ngày để gửi danh sách lên Sở Xây dựng địa phương rà soát và cơ quan quản lý cũng phải phản hồi trong thời hạn tối đa 10 ngày.
Đáng chú ý, danh sách các trường hợp đủ điều kiện phải được công khai trong vòng 30 ngày kể từ khi kết thúc nhận hồ sơ. Với những trường hợp không đạt yêu cầu, chủ đầu tư có trách nhiệm thông báo rõ lý do bằng văn bản trong 15 ngày. Mọi thông tin giao dịch sau khi ký hợp đồng đều phải cập nhật lên hệ thống dữ liệu quản lý nhà ở và thị trường bất động sản quốc gia để theo dõi.
Đối với nhà ở dành cho lực lượng vũ trang, quy trình còn được siết chặt hơn qua nhiều tầng nấc. Cán bộ, chiến sĩ sẽ đăng ký qua đơn vị công tác, sau đó hồ sơ được chuyển về cơ quan chuyên môn của Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an để kiểm tra, đối chiếu với Sở Xây dựng trước khi trình lãnh đạo Bộ phê duyệt cuối cùng.
Người dân thức thâu đêm xếp hàng nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội tại Hà Nội.
Mặc dù quy trình đã minh bạch hơn, nhưng các chuyên gia nhận định rằng chênh lệch giá quá lớn giữa nhà ở xã hội và nhà ở thương mại đang là động cơ chính cho các hoạt động đầu cơ ngầm. Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho biết các giao dịch thông qua văn bản ủy quyền, giấy đặt cọc không chính thức hay vi bằng đang biến tướng thành các hợp đồng dân sự trái luật, tạo kẽ hở cho dịch vụ làm hồ sơ "bao đậu" bùng nổ.
Để giải quyết triệt để, Luật sư Tú đề xuất cần liên thông hệ thống dữ liệu về dân cư, thuế, đất đai và bảo hiểm xã hội. Việc này giúp xác minh chính xác tình trạng thu nhập và sở hữu nhà ở của người đăng ký, thay vì chỉ dựa trên tờ khai tự nguyện như hiện nay.
Ở một góc nhìn khác, chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng nên thay đổi tư duy làm nhà để bán sang làm nhà để thuê hoặc thuê mua. Theo ông Quang, đây mới thực sự là phân khúc đáp ứng đúng túi tiền của công nhân và người lao động nghèo đô thị.
Ông Quang cũng đề xuất một cơ chế quản lý cứng rắn: NOXH chỉ được phép mua bán theo giá xã hội. Nếu người sở hữu không còn nhu cầu ở thì chỉ được bán lại cho cơ quan Nhà nước hoặc bán cho người khác theo giá gốc cộng thêm trượt giá và lãi suất ngân hàng. Quy định này sẽ triệt tiêu hoàn toàn động lực của những người muốn mua NOXH để đầu cơ kiếm lời theo giá thị trường.
Với các biện pháp quyết liệt từ Bộ Xây dựng và những đề xuất cải cách từ giới chuyên gia, thị trường nhà ở xã hội trong thời gian tới được kỳ vọng sẽ thoát khỏi cảnh lộn xộn, thực hiện đúng sứ mệnh an sinh xã hội thay vì trở thành món hàng cho người giàu trục lợi.